Anh Ly Súa Vư cho biết: Đối với người Mông tiếng khèn là quan trọng nhất, vì cứ mỗi khi trong bản làng có người chết thì bắt buộc phải có tiếng khèn và trống đi trước. Người Mông luôn có quan niệm tiếng khèn và tiếng trống là âm thanh chỉ đường dẫn lối cho người chết về với tổ tiên. Vì vậy, tôi đã cố gắng học khèn để giữ bản sắc của dân tộc và biểu diễn những dịp quan trọng của bản làng.
Không chỉ thổi khèn giỏi, ông Vư còn có thể vừa thổi khèn vừa múa với những bước nhún, bước đá chân, bước xoay vòng hoặc vừa ôm khèn nhảy nhịp nhàng theo âm thanh bay bổng phát từ cây khèn, tạo nên vũ đạo đẹp, đòi hỏi người múa không chỉ có sức khoẻ dẻo dai mà cần đôi chân dẻo, biết kết hợp với tiếng khèn và động tác múa. Không chỉ ở xã Hố Quáng Phìn, nói rộng ra ở huyện Đồng Văn , không có nhiều người làm được như ông Vư. Học khèn và biểu diễn khèn từ khi còn trẻ, giờ đây ông đã từng bước truyền dạy cho các học trò; phối hợp với các trường học trên địa bàn để dạy cho các cháu mỗi tuần từ 3 đến 5 buổi. Với tình yêu và kinh nghiệm dành cho cây khèn Mông, Ly Súa Vư đã tận tình hướng dẫn, kèm dạy, chỉnh sửa cho các em nhỏ từ động tác cầm khèn, cách điều tiết hơi đến các điệu nhạc truyền thống của người Mông.
Anh Ly Súa Vư đang nhảy bài Tiểu nhạc của tiếng khèn
“Tôi dạy con cháu ở trong gia đình mình trước, sau đó dạy cho các cháu trong làng hoặc ở các thôn, xã lân cận. Hiện đã có gần 15 cháu thuộc cơ bản các bài khèn, các gia đình trong làng biết tôi múa khèn tốt, nên mỗi dịp hè bố, mẹ các cháu lại đưa đến nhà tôi ở để tiện học khèn. Tôi mong các cháu nhanh thành thạo thổi khèn và múa khèn, để tiếng khèn luôn ngân nga, vang vọng khắp các bản làng có người Mông sinh sống” - ông Ly Súa Vư tâm sự.
Cháu Ly Mí Pó, thôn Phỉnh Cồ Ván, xã Hố Quáng Phìn chia sẻ: Từ nhỏ cháu rất thích nghe khèn Mông, vì thế mà bố, mẹ đã đưa tới nhà ông Vư để học các bài khèn. Cháu sẽ cố gắng học những gì mà ông đã truyền dạy, để tiếng khèn Mông luôn luôn vang vọng giữa đất trời vùng cao.
Ông Sùng Mí Phứ, Phó Chủ tịch UBND xã cho biết: Ông Ly Súa Vư luôn đau đáu việc lưu giữ nét đẹp của người Mông, nên sẵn lòng cầm cây khèn lên chỉ dạy cho thế hệ sau. Nhờ sự nhiệt huyết và tận tâm của mình, đến nay nhiêu thanh niên không chỉ ở những bản vùng cao ở Hố Quáng Phìn mà còn nhiều xã lân cận như xã Sủng Trái, xã Lũng Phìn đã biết sử dụng cây khèn Mông. Nhiều em học sinh dù nhỏ tuổi nhưng đã sớm say mê và thuần thục các điệu múa khèn.
Anh Ly Súa Vư đang tuyên truyền người dân trong thôn không dắt bò đi đám ma nhà khác
Ngoài việc thổi khèn, múa khèn phục vụ bản làng, với kinh nghiệm 25 năm làm trưởng thôn, 13 năm tham gia hội viên hội nghệ nhân dân gian xã, ông Ly Súa Vư còn tích cực tuyên truyền vận động nhân dân trong xã và các xã lân cận thực hiện tốt Chỉ thị 09 và Nghị quyết 27 của Tỉnh ủy Hà Giang về việc xóa bỏ hủ tục phong tục tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh trên địa bàn, cụ thể như: Tuyên truyền tại các buổi họp thôn, các dịp lễ hội tại xã, đặc biệt là trong làng hay xã lân cận khi có người chết đến nhờ thổi khèn thì ông chỉ nhận lời khi gia chủ tổ chức đám tang không quá 48 tiếng và mổ ít 1 con bò. Với trách nhiệm là người Trưởng thôn, khi phát hiện trong làng có người chết gia chủ có ý định tổ chức tang lễ dài ngày hoặc mổ nhiều gia súc, ông Vư đến ngay để tuyên truyền giải thích chỉ làm tang lễ ngắn ngày (không quá 48 tiếng) và không được mổ nhiều gia súc; tích cực vận động bà con trong làng không dắt gia súc làm lễ đi dự đám tang nhà khác. Từ đó góp phần từng bước hình thành nếp sống văn minh trong việc hiếu của bà con người Mông nói chung và xã Hố Quáng Phìn nói riêng. Trong 5 năm gần đây thôn Phỉnh Cồ Ván không xảy ra đám tang dài ngày, mổ nhiều gia súc, không xảy ra tảo hôn, kết hôn cận huyết thống.
Với nhiều cố gắng trong việc học tập, rèn luyện và duy trì thổi các bài khèn, bài múa, ông Ly Súa Vư đã tham gia và đạt nhiều giải múa khèn đơn, khèn đôi tại các Lễ hội khèn Mông của huyện Đồng Văn; các lễ hội xuân của xã hằng năm và được UBND huyện Đồng Văn, UBND xã Hố Quáng Phìn tặng nhiều giấy khen vì có thành tích xuất sắc trong các phong trào thi đua. Ông chính là tấm gương tiêu biểu cho thế hệ trẻ học tập và noi theo, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị cây khèn Mông nói riêng và văn hóa dân tộc Mông nói chung.
Giàng Mí Và - UBND xã Hố Quáng Phìn
